Pisagor Teoremi İlk Kim Buldu?
Bütün matematikçiler mi deli olur? Yoksa bir hata sonucu akıllarına gelir mi?
Hayatımda birkaç şeyin farkına varmam çok uzun sürdü. Mesela; bir pizza neden “dörtgen” değil de “yuvarlak” gelir? Ya da niye her salı “daha fazla çamaşır birikiyor”? Bir soruyu sorarken “bu sorunun cevabı benden çok daha karmaşık olmalı” diye düşünürüm hep. Ama bir soruyla karşılaştım ki, bu tip düşüncelere daldığımda, bir yanda mantıklı, diğer yanda mantıksız hissediyorum.
Hani şöyle bir soru vardı ya: Pisagor teoremi ilk kim buldu?
Gerçekten de kim buldu? Ve neden bu kadar önemli? Bu soru hakkında düşünürken, hayatımda bir parça komik bir şeyleri, biraz felsefi bir şekilde ele alarak bu yazıyı yazmaya karar verdim. Ama önce birkaç not:
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşımdayım, her zaman espri yaparım ama bazen, tam o esprilerin arasına düşen düşündüğüm “gerçek” şeyler, kafamda dev bir soru işareti yaratıyor.
Bir Gün Pisagor’la Tanıştım, Nerede O?
Hadi gelin, biraz geriye gidelim. İzmir’de sahilde oturmuşuz, yaz akşamı. Şu an, “Pisagor kim, teorem nedir?” diye kafa patlatan biri var mı diye bakıyorum, ama bulamıyorum. Çünkü sahilde “öğrenmeye” gelen bir kesim var mı? Yani aslında ben varım da, “soru sormak” zor iş. İşte Pisagor’u bulmak da o kadar zor oldu ki!
Biraz mizahi bir dille anlatacağım ama içimden geçen soruyu sormadan edemedim: Pisagor teoremi ilk kim buldu? Sonra birden, kafamda çözüme kavuşturulmuş tüm problemler gibi bir cevap belirdi. “Aaaa, tabi ki Pisagor!”
Kafamdaki sesin tonu çok komikti, ama bir yanda da “Ama kim buldu ya? Pisagor dediğiniz adam kimdi, ne iş yapıyordu?” diye sormadan edemedim.
Pisagor Kimdir?
Bir süre sonra düşünmeye başladım ki, Pisagor aslında antik Yunan’da yaşamış bir matematikçi. Ve tabii ki o zamanlar, bilimsel çalışmalar – bana göre – biraz daha “daha az sosyal medya, daha fazla etkileşim” ile yapılıyordu. Pisagor’un bu teoriyi bulduğu ortamı hayal ettim. İyi bir gün geçirmiş, güzel bir akşam yemeği yemiş ve bu teoriyi bulmuş olabilir miydi? Hani bazen akşam yemeğinden sonra “ay harika bir şey düşündüm” diye bir aydınlanma olur ya, Pisagor da bir gün böyle düşünmüş olabilir.
Bir Arkadaş Sohbeti Üzerinden Pisagor Teoremi!
Şimdi size, şunun gibi bir sohbeti aktarayım, belki biraz “içsel konuşma” ve aynı zamanda “gündelik espri” etkisi yapar:
Ben: “Beni merak ediyor musunuz? Çünkü ben bu soruya takıldım, Pisagor Teoremi’ni kim buldu?”
Arkadaşım: “Pisagor bulmuş işte. Ama sen başka şeylere kafa yor, mesela ‘bugün pizza yerken niye dilimlerin genelde üçgen?’ Ona bak.”
Ben: “Bu kadar kolay mı ya?”
Benim iç sesim: “Sadece komik olman yetmez, bazen ciddi olman lazım!”
Hayal Kırıklığı ve Arkadaşlarımın İlgisizliği
Neyse… Gerçekten işin içine girdiğimizde Pisagor’un bu teoriye yaptığı katkı gerçekten mükemmel. Ama arkadaşlarım, o kadar da etkilemiyor! Hani bazen birisi bir şey anlatır ve “bununla hiç ilgilenmiyorum ama çok komik bir şey oldu” gibi gözler… O kadar soğuk bakışlar var ki! Ama Pisagor’u konuşmak ciddiyet gerektiriyor.
“Pisagor Teoremi” aslında nedir?
Özellikle her matematik dersinin vazgeçilmezi olan, dik üçgenlerdeki ilişkiyi gösteren bu teorem, a² + b² = c² formülüyle hayatımıza girmiştir. O kadar basittir ki, bazen “bunu çok fazla düşündüğümde garipleşiyor” diyorum, ama bir yandan da “bunu neden geç fark ettim?” diye bir içsel mücadeleyle uğraşıyorum.
Sonunda Ne Oldu? Pisagor’un Buldurdukları
Yani sonuçta Pisagor’un teoremi gerçekten önemliydi. Ama hala soruyorum: İlk kim buldu? Çünkü hepimizin içinde bu soru bir şekilde var. Pisagor ya da başkası, bir noktada bizi etkileyen teoriler bulmuştu. Hani bazen ben de “saçmalıyorum” derim, ama o kadar basit düşünceler bir anda beni yerinden hoplatan fikirler olabiliyor.
Yani dostlarım, eğer bir gün matematiksel bir teorem bulmak isterseniz, biraz kaybolun, sonra kahve için, sonra sokaklarda gezin, belki o anda bir şeyler yerine oturur. Ve unutmayın, bir soru sorarken, “Peki, Pisagor teoremi ilk kim buldu?” aslında size birkaç farklı bakış açısı kazandırabilir.
Ve son söz… Hani bir gün dünya değişir ve bir teorem bulmak gerçekten bir başarı sayılırsa, işte o zaman ben de şöyle diyeceğim:
“Bakın ben de size bunu söylemiştim ama bana gülüyordunuz!”